top of page

Artigos & Novidades

Conteúdos confiáveis sobre fluência da fala, pesquisas, eventos e recursos educacionais

Guia prático de pesquisa bibliográfica

24 de mar. de 2020
5 min de leitura

Guia prático de pesquisa bibliográficaRoberto Tadeu da Silva (bibliotecário) e Sandra Merlo (fonoaudióloga)Instituto Brasileiro de Fluência - IBF


O crescente aumento das pesquisas sobre fluência e seus distúrbios (principalmente gagueira) faz com que os profissionais tenham que estar em constante atualização. Para isso, é fundamental saber como fazer pesquisas bibliográficas.

Basicamente, existem três requisitos fundamentais:

  • Utilizar terminologias controladas, ou seja, utilizar vocabulário técnico-científico reconhecido pelas bases de dados.

  • Fazer uso de uma estratégia de busca estruturada, com o uso de operadores booleanos.

  • Realizar as pesquisas em base de dados que possuam credibilidade científica.

Vamos agora, passo a passo, explorar cada um dos itens acima.


1. Utilização do vocabulário técnico-científico

Em primeiro lugar, é necessário definir o assunto de pesquisa. A não ser que exista pouca literatura na área, o assunto não pode ser extremamente genérico.


Por exemplo, não é possível definir o assunto de pesquisa apenas como "gagueira", "gagueira infantil" ou "gagueira em adultos", porque a quantidade de resultados estará na casa dos milhares de documentos. É necessário eleger assuntos mais específicos. Existem diversos graus de especificidade, por exemplo: gagueira < causas da gagueira < causas neurofisiológicas da gagueira.


Definido o assunto de pesquisa, é necessário definir o vocabulário técnico-científico a ser empregado. É imprescindível utilizar vocábulos científicos e não do senso-comum. Também existem variações do vocabulário técnico-científico de acordo com a área de especialidade.


Por exemplo, em Ciências da Saúde, geralmente usa-se o termo "disfluência", ao passo que, na Linguística, geralmente utiliza-se o termo "hesitação". Desta forma, é necessário estar atento a essas diferenças:


  • Ciências da Saúde: recomenda-se o uso dos Descritores em Ciências da Saúde (DeCS) e do Medical Subject Heading (MeSH).

  • Linguística: recomenda-se o uso do vocabulário controlado Linguistic and Language Behavior da Modern Language Association (MLA).


Livros sugeridos para vocabulário

A seguir, sugerimos livros que compilam vocabulário técnico-científico de interesse para a área de fluência e seus distúrbios:


  • ANDRADE, Claudia Regina Furquim de. Fonoaudiologia preventiva: teoria e vocabulário técnico-científico. São Paulo: Lovise, 1996.

  • NICOLOSI, Lucille; HARRYMAN, Elizabeth; KRESHECK, Janet. Vocabulário dos distúrbios da comunicação: fala, linguagem e audição. 3ª ed. Porto Alegre: Artes Médicas, 1996.

  • RICHARDS, Jack; PLATT, John; WEBER, Heidi. Longman dictionary of applied linguistics. Essex: Longman, 1985.


A importância da Língua Inglesa

A maior parte dos artigos sobre fluência e seus distúrbios estão escritos em inglês. Portanto, para estar atualizado com as pesquisas científicas é imprescindível saber ler no idioma. É possível fazer pesquisas bibliográficas em outras línguas (português, espanhol, francês, etc.), mas o universo de artigos disponíveis é bastante reduzido quando comparado ao inglês.


Existem diversas formas de se aprender a ler em inglês. A mais habitual é frequentar os cursos privados tradicionais; nestes cursos, aprende-se a falar, ler e escrever. Uma outra possibilidade é fazer um curso de inglês instrumental, que enfoca apenas a leitura (geralmente oferecidos pelos cursos de graduação em Letras das universidades).


2. Estruturação da busca

A utilização dos operadores booleanos é fundamental para se fazer uma pesquisa eficiente. Operadores booleanos são operadores lógicos que relacionam palavras ou grupos de palavras no processo de elaboração da pesquisa. Os principais são:


  • AND: serve para refinar o resultado da pesquisa. (Ex: stuttering AND treatment AND adulthood)

  • OR: serve para ampliar o resultado da pesquisa. (Ex: stuttering OR fluency)

  • NOT: serve para excluir um assunto da expressão de busca. (Ex: stuttering NOT treatment)


Além dos operadores booleanos, as pesquisas também podem ser estruturadas através da seleção de campos de busca específicos. Os campos mais comuns são: título, autor, revista, resumo e data.


Por exemplo: ao escrever stuttering AND treatment AND adulthood e selecionar o campo "título", serão listados apenas os documentos que contêm todas essas três palavras no título. Outro exemplo: ao escrever Charles AND van Riper e selecionar o campo "autor", serão listados todos os documentos de autoria de Charles van Riper catalogados na base.


3. Bases de dados científicas

Bases de dados são coletâneas de documentos com acesso eletrônico. O conceito de documento é amplo e inclui artigos, livros, teses, capítulos de livros, anais de congressos, publicações governamentais e folhetos.


As bases de dados possuem critérios de seleção e inclusão de documentos; desta forma, não é qualquer texto que pode fazer parte de uma base científica. Elas classificam-se em:


  • Referenciais: apresentam apenas a referência dos documentos (autor, título, editora, ano de publicação e resumo).

  • De texto completo: disponibilizam o documento na íntegra.


Em relação à fluência e seus distúrbios, bases de dados de diferentes áreas do conhecimento são úteis (Linguística, Psicologia, Medicina). Pelo menos até o momento, não existem bases de dados específicas da Fonoaudiologia.


Principais bases por área


Ciências da Saúde:

  • LILACS - Literatura Latino-Americana e do Caribe em Ciências da Saúde

  • MEDLINE - MEDlars on LINE

  • PSICDOC - Base de Dados Bibliográfica de Psicologia

  • PsycINFO - Psychological Literature Information

  • Index Psi Periódicos

  • PePSIC


Linguística:

  • LLBA - Linguistic and Language Behavior Abstracts

  • MLA - Modern Language Abstracts International Bibliography


4. Como fazer as pesquisas nas bases de dados?

Cada base apresenta suas peculiaridades. Por isso, listamos os passos principais a seguir das bases Lilacs, Medline e Google Acadêmico.


LILACS (Na interface BVS - Biblioteca Virtual em Saúde)

  1. A partir da URL www.bireme.br, clique em "Pesquisa em base de dados", abaixo da opção Literatura Científica.

  2. Na página de pesquisa bibliográfica, selecione a base de dados LILACS.

  3. Selecione "formulário avançado".

  4. Preencha os campos conforme o seu interesse.


MEDLINE (Na interface PUBMED)

  1. A partir da URL www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?DB=pubmed, clique em "Mesh database", abaixo da opção Pubmed services.

  2. Digite na etiqueta o assunto da pesquisa.

  3. Clique no botão "Go".


GOOGLE ACADÊMICO

O Google Acadêmico também é uma forma de pesquisar literatura acadêmica. Abrange diversos tipos de documentos: artigos revisados por pares, teses, livros, resumos e artigos de editoras acadêmicas, organizações profissionais, bibliotecas de pré-publicações e universidades.


O Google Acadêmico classifica os resultados de pesquisa segundo sua relevância. Para tal, diversos fatores são levados em consideração: texto integral, autor, fonte de publicação, frequência com que o texto foi citado em outras publicações acadêmicas, entre outros. Muitas vezes, ele permite acesso ao documento na íntegra.


5. Como obter o texto completo?

Depois de especificar o assunto e pesquisá-lo nas bases de dados, você estará com uma lista de referências selecionadas. É hora de obter os textos completos, o que pode ser feito de forma online ou impressa.


Obtenção Online

  • Bibliotecas Eletrônicas: como a SciELO, que disponibiliza textos na íntegra de revistas que estejam em sua base multidisciplinar.


  • Portal CAPES: O governo federal assina milhares de periódicos. Para acessar, é necessário estar conectado a partir de um computador credenciado à CAPES (geralmente universidades).


  • Outras fontes: British Library, Google Acadêmico ou através de contato direto com o autor (os documentos mais recentes costumam disponibilizar o e-mail do autor).


Obtenção Impressa

  • Catálogos online de universidades: Por exemplo, Dedalus (USP), Acervus (UNICAMP) e Athena (UNESP), ou ainda pelo Unibibliweb, que permite o acesso simultâneo ao catálogo das três universidades públicas estaduais de São Paulo.

  • Sistemas de comutação: Pela solicitação de cópia a sistemas como COMUT (Comutação Bibliográfica) e SCAD. Para o COMUT, é necessário fazer o pedido para a biblioteca de uma universidade, que localizará o documento e fará a solicitação de uma cópia. O SCAD também oferece solicitações online de documentos.

6 comentários


blogcommentsieuviet
há 6 dias

https://hi88com.biz/ làm tôi quan tâm đến cách giao diện hỗ trợ tìm kiếm theo trình tự thay vì phải xử lý nhiều nội dung cùng lúc. Tôi quan sát Xổ số trước rồi chuyển sang Bắn cá và Thể thao để kiểm tra cách từng nhóm được đặt trong cấu trúc chung. Tôi chú ý đến thứ tự hiển thị và khoảng cách giữa các phần để xác định hướng di chuyển. Khi mỗi khu vực có vị trí dễ nhận biết, tôi có thể tập trung vào từng nhóm theo từng bước. Sau vài lần chuyển đổi, tôi bắt đầu hình dung được đường đi giữa các khu vực. Điều này giúp tôi giảm thời gian tìm kiếm lại…

Curtir

blogcommentsieuviet
há 7 dias

Nhà cái GO99 khiến mình để ý đến cách cùng một cấu trúc được mình sử dụng khác nhau trên web và app. Khi ở web, mình thường quan sát nhiều danh mục như thể thao, casino và xổ số trước khi chọn; còn trên app mình tìm bắn cá hoặc game bài trực tiếp qua menu. Với tài khoản, giao dịch hay hỗ trợ, mình cũng xác định theo nhóm chức năng thay vì ghi nhớ vị trí tuyệt đối. Cách tiếp cận này giúp mình tập trung vào logic tổ chức hơn là hình thức của từng màn hình. Khi vai trò các nhóm vẫn dễ nhận ra, mình có thể thay đổi thiết bị mà không phải xây…


Curtir

blogcommentsieuviet
09 de set.

https://rr88.select/ khiến mình chú ý đến cách hệ thống phân biệt các khu vực ngay từ tên danh mục trước khi mình mở nội dung bên trong. Mình thường nhìn qua thể thao, xổ số, casino và bắn cá để hình dung phạm vi của từng phần rồi mới quyết định hướng đi. Sau khi vào sâu hơn, mình kiểm tra xem những tên gọi ban đầu có còn giúp xác định vị trí hiện tại hay không. Có lúc mình chuyển thẳng sang một khu vực khác để thử lại cách nhận diện này. Khi tên danh mục và cấu trúc menu phối hợp khá rõ, mình có thể định hướng từ bước đầu mà không cần mở nhiều phần…


Curtir

blogcommentsieuviet
07 de set.

https://sunwin20.now/ khiến tôi để ý đến khả năng xác định bước tiếp theo sau khi hoàn thành một thao tác. Tôi thử chuyển từ bắn cá sang một khu vực khác rồi quan sát cách trang dẫn tôi đến nội dung mới. Khi lựa chọn tiếp theo được đặt ở vị trí dễ nhận biết, tôi không phải dừng lại để tìm hướng đi. Sự rõ ràng trong từng bước cũng giúp hạn chế việc quay lại chỉ vì không biết nên tiếp tục ở đâu. Tôi đánh giá đây là một điểm đáng xem xét đối với những trang có nhiều khu vực liên kết với nhau

Curtir

blogcommentsieuviet
04 de set.

https://cm88.so/ giúp tôi quan sát rõ hơn khả năng điều hướng khi cần chuyển đổi giữa nhiều loại nội dung khác nhau. Tôi có thể bắt đầu từ danh mục chính, lựa chọn hướng quan tâm rồi mới đi sâu vào từng sản phẩm cụ thể. Khi tiếp cận các khu vực game như slot, casino trực tuyến hoặc bắn cá, tôi nhận thấy việc phân loại giúp tôi không phải rà soát toàn bộ giao diện. Tôi đánh giá cách sắp xếp này phù hợp với người dùng thường xuyên thay đổi mục tiêu trong cùng một phiên. Sau nhiều lần sử dụng, tôi dễ ghi nhớ vị trí các nhóm quan trọng và thao tác linh hoạt hơn

Curtir

Apoie a Nossa Missão

Sua contribuição é o combustível que mantém nossa rede de conhecimento ativa. Ajude-nos a expandir o acesso a informações vitais sobre fluência da fala.

2 - logo ibf 3d branco.png

Acompanhe o IBF:

  • Instagram
  • Facebook
  • Youtube

Contate-nos

Você é:
bottom of page