Guia prático de pesquisa bibliográfica
Atualizado: 24 de set.

Guia prático de pesquisa bibliográfica: Roberto Tadeu da Silva (bibliotecário) e Sandra Merlo (fonoaudióloga) - Instituto Brasileiro de Fluência - IBF
O crescente aumento das pesquisas sobre fluência e seus distúrbios (principalmente gagueira) faz com que os profissionais tenham que estar em constante atualização. Para isso, é fundamental saber como fazer pesquisas bibliográficas.
Basicamente, existem três requisitos fundamentais:
Utilizar terminologias controladas, ou seja, utilizar vocabulário técnico-científico reconhecido pelas bases de dados.
Fazer uso de uma estratégia de busca estruturada, com o uso de operadores booleanos.
Realizar as pesquisas em base de dados que possuam credibilidade científica.
Vamos agora, passo a passo, explorar cada um dos itens acima.
1. Utilização do vocabulário técnico-científico
Em primeiro lugar, é necessário definir o assunto de pesquisa. A não ser que exista pouca literatura na área, o assunto não pode ser extremamente genérico.
Por exemplo, não é possível definir o assunto de pesquisa apenas como "gagueira", "gagueira infantil" ou "gagueira em adultos", porque a quantidade de resultados estará na casa dos milhares de documentos. É necessário eleger assuntos mais específicos. Existem diversos graus de especificidade, por exemplo: gagueira < causas da gagueira < causas neurofisiológicas da gagueira.
Definido o assunto de pesquisa, é necessário definir o vocabulário técnico-científico a ser empregado. É imprescindível utilizar vocábulos científicos e não do senso-comum. Também existem variações do vocabulário técnico-científico de acordo com a área de especialidade.
Por exemplo, em Ciências da Saúde, geralmente usa-se o termo "disfluência", ao passo que, na Linguística, geralmente utiliza-se o termo "hesitação". Desta forma, é necessário estar atento a essas diferenças:
Ciências da Saúde: recomenda-se o uso dos Descritores em Ciências da Saúde (DeCS) e do Medical Subject Heading (MeSH).
Linguística: recomenda-se o uso do vocabulário controlado Linguistic and Language Behavior da Modern Language Association (MLA).
Livros sugeridos para vocabulário
A seguir, sugerimos livros que compilam vocabulário técnico-científico de interesse para a área de fluência e seus distúrbios:
ANDRADE, Claudia Regina Furquim de. Fonoaudiologia preventiva: teoria e vocabulário técnico-científico. São Paulo: Lovise, 1996.
NICOLOSI, Lucille; HARRYMAN, Elizabeth; KRESHECK, Janet. Vocabulário dos distúrbios da comunicação: fala, linguagem e audição. 3ª ed. Porto Alegre: Artes Médicas, 1996.
RICHARDS, Jack; PLATT, John; WEBER, Heidi. Longman dictionary of applied linguistics. Essex: Longman, 1985.
A importância da Língua Inglesa
A maior parte dos artigos sobre fluência e seus distúrbios estão escritos em inglês. Portanto, para estar atualizado com as pesquisas científicas é imprescindível saber ler no idioma. É possível fazer pesquisas bibliográficas em outras línguas (português, espanhol, francês, etc.), mas o universo de artigos disponíveis é bastante reduzido quando comparado ao inglês.
Existem diversas formas de se aprender a ler em inglês. A mais habitual é frequentar os cursos privados tradicionais; nestes cursos, aprende-se a falar, ler e escrever. Uma outra possibilidade é fazer um curso de inglês instrumental, que enfoca apenas a leitura (geralmente oferecidos pelos cursos de graduação em Letras das universidades).
2. Estruturação da busca
A utilização dos operadores booleanos é fundamental para se fazer uma pesquisa eficiente. Operadores booleanos são operadores lógicos que relacionam palavras ou grupos de palavras no processo de elaboração da pesquisa. Os principais são:
AND: serve para refinar o resultado da pesquisa. (Ex: stuttering AND treatment AND adulthood)
OR: serve para ampliar o resultado da pesquisa. (Ex: stuttering OR fluency)
NOT: serve para excluir um assunto da expressão de busca. (Ex: stuttering NOT treatment)
Além dos operadores booleanos, as pesquisas também podem ser estruturadas através da seleção de campos de busca específicos. Os campos mais comuns são: título, autor, revista, resumo e data.
Por exemplo: ao escrever stuttering AND treatment AND adulthood e selecionar o campo "título", serão listados apenas os documentos que contêm todas essas três palavras no título. Outro exemplo: ao escrever Charles AND van Riper e selecionar o campo "autor", serão listados todos os documentos de autoria de Charles van Riper catalogados na base.
3. Bases de dados científicas
Bases de dados são coletâneas de documentos com acesso eletrônico. O conceito de documento é amplo e inclui artigos, livros, teses, capítulos de livros, anais de congressos, publicações governamentais e folhetos.
As bases de dados possuem critérios de seleção e inclusão de documentos; desta forma, não é qualquer texto que pode fazer parte de uma base científica. Elas classificam-se em:
Referenciais: apresentam apenas a referência dos documentos (autor, título, editora, ano de publicação e resumo).
De texto completo: disponibilizam o documento na íntegra.
Em relação à fluência e seus distúrbios, bases de dados de diferentes áreas do conhecimento são úteis (Linguística, Psicologia, Medicina). Pelo menos até o momento, não existem bases de dados específicas da Fonoaudiologia.
Principais bases por área
Ciências da Saúde:
LILACS - Literatura Latino-Americana e do Caribe em Ciências da Saúde
MEDLINE - MEDlars on LINE
PSICDOC - Base de Dados Bibliográfica de Psicologia
PsycINFO - Psychological Literature Information
Index Psi Periódicos
PePSIC
Linguística:
LLBA - Linguistic and Language Behavior Abstracts
MLA - Modern Language Abstracts International Bibliography
4. Como fazer as pesquisas nas bases de dados?
Cada base apresenta suas peculiaridades. Por isso, listamos os passos principais a seguir das bases Lilacs, Medline e Google Acadêmico.
LILACS (Na interface BVS - Biblioteca Virtual em Saúde)
A partir da URL www.bireme.br, clique em "Pesquisa em base de dados", abaixo da opção Literatura Científica.
Na página de pesquisa bibliográfica, selecione a base de dados LILACS.
Selecione "formulário avançado".
Preencha os campos conforme o seu interesse.
MEDLINE (Na interface PUBMED)
A partir da URL www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?DB=pubmed, clique em "Mesh database", abaixo da opção Pubmed services.
Digite na etiqueta o assunto da pesquisa.
Clique no botão "Go".
GOOGLE ACADÊMICO
O Google Acadêmico também é uma forma de pesquisar literatura acadêmica. Abrange diversos tipos de documentos: artigos revisados por pares, teses, livros, resumos e artigos de editoras acadêmicas, organizações profissionais, bibliotecas de pré-publicações e universidades.
O Google Acadêmico classifica os resultados de pesquisa segundo sua relevância. Para tal, diversos fatores são levados em consideração: texto integral, autor, fonte de publicação, frequência com que o texto foi citado em outras publicações acadêmicas, entre outros. Muitas vezes, ele permite acesso ao documento na íntegra.
5. Como obter o texto completo?
Depois de especificar o assunto e pesquisá-lo nas bases de dados, você estará com uma lista de referências selecionadas. É hora de obter os textos completos, o que pode ser feito de forma online ou impressa.
Obtenção Online
Bibliotecas Eletrônicas: como a SciELO, que disponibiliza textos na íntegra de revistas que estejam em sua base multidisciplinar.
Portal CAPES: O governo federal assina milhares de periódicos. Para acessar, é necessário estar conectado a partir de um computador credenciado à CAPES (geralmente universidades).
Outras fontes: British Library, Google Acadêmico ou através de contato direto com o autor (os documentos mais recentes costumam disponibilizar o e-mail do autor).
Obtenção Impressa
Catálogos online de universidades: Por exemplo, Dedalus (USP), Acervus (UNICAMP) e Athena (UNESP), ou ainda pelo Unibibliweb, que permite o acesso simultâneo ao catálogo das três universidades públicas estaduais de São Paulo.
Sistemas de comutação: Pela solicitação de cópia a sistemas como COMUT (Comutação Bibliográfica) e SCAD. Para o COMUT, é necessário fazer o pedido para a biblioteca de uma universidade, que localizará o documento e fará a solicitação de uma cópia. O SCAD também oferece solicitações online de documentos.





QH88 là nội dung tôi muốn tìm hiểu khi quan sát cách các nhóm trò chơi được bố trí theo từng thời điểm truy cập. Có lúc tôi chú ý đến những trò bài như Liêng, Ba cây và Mậu binh; lúc khác lại tìm hiểu các trò bàn như Sicbo, Roulette hoặc Baccarat. Những danh mục như slot, bắn cá và vòng quay cũng có cách thể hiện riêng. Tôi thường xem tiêu đề, phần mô tả và hướng dẫn trước khi chuyển sang nội dung khác. Nếu các chuyên mục được cập nhật hoặc sắp xếp lại, thông tin thay đổi cần được trình bày dễ nhận biết. Theo tôi, khả năng tra cứu nhất quán giúp người dùng…
https://yo88.broker/ khiến mình tò mò về sự khác biệt trong cách thao tác khi thay đổi thiết bị sử dụng. Mình thường bắt đầu với Bắn cá trên máy tính rồi chuyển sang Thể thao bằng điện thoại để quan sát cách các khu vực được hiển thị. Trên màn hình nhỏ, mình chú ý nhiều hơn đến tên danh mục và những mục điều hướng được thu gọn. Khi sử dụng máy tính, mình lại có xu hướng quan sát bố cục tổng thể trước khi lựa chọn. Qua vài lần thay đổi, mình bắt đầu ghi nhớ hệ thống theo từng khu vực chức năng. Với mình, cách tiếp cận này giúp việc chuyển thiết bị có sự tiếp…
s8.degree khiến mình thích quan sát những chi tiết nhỏ trong quá trình khám phá hơn là chỉ chú ý đến lựa chọn cuối cùng. Mình thường bắt đầu với Nổ hũ, tìm hiểu Thỏ May Mắn rồi chuyển sang Xổ số để xem xổ số ba miền. Trong lúc tìm kiếm, mình quan sát cách menu sắp xếp các danh mục lớn và những mục trực thuộc. Có những khu vực mình nhận diện ngay qua tên gọi, cũng có phần cần thêm thời gian làm quen. Sau vài lần, mình bắt đầu nhớ được đường truy cập đến các nội dung thường xem. Thói quen tìm kiếm theo nhóm dần hình thành và giúp mình dễ lựa chọn hướng…
https://topclub.one/ khiến tôi để ý đến cách hệ thống thể hiện dữ liệu thể thao. Khi tìm hiểu danh mục này, tôi thường quan sát lịch thi đấu, tên đội, thời gian bắt đầu và kết quả được bố trí như thế nào. Các nội dung bóng đá, cầu lông và bóng chuyền cần được phân loại theo môn hoặc giải đấu để người truy cập dễ theo dõi. Tôi cũng quan tâm đến khả năng cập nhật trạng thái sự kiện và cách hiển thị dữ liệu trên màn hình nhỏ. Nếu thông tin được trình bày có thứ tự, việc tìm kiếm sẽ thuận tiện hơn. Tuy nhiên, độ chính xác của dữ liệu cần được đối chiếu với…
tn 88 khiến mình muốn tìm hiểu thêm về cách những sở thích được duy trì khi nội dung quan tâm thay đổi. Mình thường bắt đầu với Thể thao, dành thời gian tìm hiểu bóng đá rồi chuyển sang Xổ số để khám phá Vietlott. Trong quá trình đó, mình chú ý đến cách menu phân chia các khu vực và vị trí của những danh mục thường sử dụng. Khi đã quen hơn, mình thử tiếp tục với Casino để quan sát thêm một phạm vi khác. Qua những lần thay đổi, mình dần nhận biết được cách các nhóm nội dung được tổ chức và những hướng có thể chuyển tiếp. Điều này giúp mình hình thành thói…